Jak przestać się martwić brakiem wpływu? Logoterapia w praktyce
Kiedy tracimy grunt pod nogami, instynktownie chcemy mocniej chwycić za stery w nadziei, że to nas uspokoi i da poczucie bezpieczeństwa. Efekt (jak łatwo się domyślić) jest odwrotny.
Zmagasz się z sytuacjami, na które zupełnie nie masz wpływu? Poznaj metody logoterapii i zobacz, jak zatrzymać wyczerpującą gonitwę myśli.
Traktujemy życie jak korporacyjny projekt. Próbujemy z góry przewidzieć zachowania partnera, nagłe kryzysy finansowe czy diagnozy medyczne. Wydaje nam się, że jeśli przeanalizujemy każdy możliwy scenariusz, nic nas nie zaskoczy. To jednak złudzenie, które nazywamy mikrozarządzaniem rzeczywistością.
Może ono przyjmować takie formy jak: kompulsywne sprawdzenie skrzynki mailowej, odświeżanie wiadomości, układanie w głowie argumenów do kłótni, do których najpewniej nigdy nie dojdzie.
Jednak szybko okazuje się, że życie nie arkusz kalkulacyjny, a wrzucanie kolejnych informacji do analizy ma swoją cenę. Nasz mózg traktuje te wyimaginowane zagrożenia jako w pełni realne, a ciało produkuje większe ilości kortyzolu. Tracimy gigantyczne pokłady energii na zabezpieczanie spraw, o których ostatecznym kształcie zadecyduje przypadek lub inni ludzie.
Hiperrefleksja, czyli umysł w pułapce
Viktor Frankl nadał temu stanowi bardzo nazwę hiperrefleksji. Najłatwiej wytłumaczyć ten mechanizm na przykładzie bezsenności. Kładziesz się do łóżka, patrzysz w sufit i usilnie nakazujesz sobie natychmiast zasnąć, bo rano musisz wcześnie wstać. Napięcie rośnie tak bardzo, że sen nie przychodzi w ogóle.
Hiperrefleksja to mechanizm, w którym Twoja uwaga skupia się wyłącznie na problemie i poczuciu bezsilności. Analizujesz temat tak długo, aż stajesz się jego zakładnikiem. Zamiast funkcjonować, nieustannie obserwujesz siebie i swoje własne lęki. Tym samym umykają Ci codzienne sprawy, małe zadania i życie tu i teraz, ponieważ w centrum zainteresowania pozostaje problem.
Wolność w sytuacji bez wyjścia
Czasami tracisz wpływ na otoczenie i to jest fakt, którego nie da się podważyć. Ktoś bliski odchodzi. Firma ogłasza upadłość. Pole manewru znika. W logoterapii ten stan określamy to jako całkowitą utratę przestrzeni na wartości twórcze - te, które opierają się na Twoim działaniu i sprawczości.
W takich momentach jednak pozostaje obszar, który jest całkowicie wolny od jakichkolwiek nacisków z zewnątrz. Chodzi o Twoją postawę wobec tego kryzysu. Nie możesz cofnąć diagnozy, ale w pełni decydujesz o tym, kim będziesz w trakcie leczenia. Tego wyboru nikt nie jest w stanie Ci odebrać. Świadome wyznaczenie granicy między tym, na co masz wpływ, a za co odpowiadasz (przed sobą, w swoim wnętrzu), potrafi znacznie obniżyć poziom odczuwanego lęku.
Jak zatrzymać błędne koło myśli
Wyjściem z hiperrefleksji może być technika zwana derefleksją.
Derefleksja to celowe przeniesienie uwagi z własnego lęku na obiektywnie sensowne zadanie na zewnątrz. Zamiast siłować się w głowie z natrętną myślą, wstajesz i angażujesz się w konkretną czynność. Może to być głęboka rozmowa z kimś bliskim, pomoc drugiemu człowiekowi albo praca wymagająca pełnego manualnego skupienia. Odbierasz lękowi jego jedyne paliwo - Twoją własną uwagę. Układ nerwowy po pewnym czasie rejestruje brak zagrożenia, a poziom hormonów stresu zaczyna opadać.
Potrzebujesz pomocy w opanowaniu lęku?
Wyczerpanie wynikające z ciągłych prób kontrolowania nieuniknionych spraw to powszechny problem osób zgłaszających się do nas po pomoc. W Centrum Życia Sens pomagamy zatrzymać ten proces i uczyć się, jak funkcjonować bez ciągłego napięcia. Sprawdź dostępne terminy konsultacji online w naszym systemie rezerwacji i zrób pierwszy krok.
FAQ - Najczęściej zadawane pytania
Czym jest hiperrefleksja?
To mechanizm psychologiczny polegający na nadmiernym, kompulsywnym obserwowaniu siebie i analizowaniu własnego problemu. Takie zachowanie zamiast pomagać, ostatecznie potęguje odczuwany stres.
Czym są wartości postawy w logoterapii?
To wartości opierające się na naszej reakcji wobec niezawinionego cierpienia. Realizujemy je, gdy decydujemy się znieść skrajnie trudną sytuację z godnością, zachowując wolność wewnętrzną.
Dlaczego mikrozarządzanie życiem wywołuje stres?
Zmusza ono układ nerwowy do ciągłej pracy na najwyższych obrotach w celu przewidzenia zdarzeń nieprzewidywalnych. Mózg stale reaguje na wymyślone zagrożenia tak, jakby działy się one w świecie realnym.
Bibliografia:
Frankl, V. E. (2017). Człowiek w poszukiwaniu sensu. Wydawnictwo Czarna Owca.
Frankl, V. E. (2018). Wola sensu. Założenia i zastosowanie logoterapii. Wydawnictwo Czarna Owca.
Popielski, K. (1993). Noetyczny wymiar osobowości: psychologiczna analiza poczucia sensu życia. Redakcja Wydawnictw KUL.
Lukas, E. (2024). Duchowość w logoterapii. Wydawnictwo Fides et Ratio.
