Poczucie własnej wartości można rozumieć jako ogólną, stosunkowo stabilną odpowiedź na pytania: „kim jestem jako osoba?” i „na ile jestem wartościowy w całości, nie tylko w jednym obszarze?”.

O niskim poczuciu własnej wartości mówimy, gdy dominują globalne, negatywne przekonania o sobie („jestem zasadniczo gorsza/gorszy”), a jednostkowe sukcesy nie prowadzą do trwałej korekty obrazu siebie. W badaniach podłużnych wykazano, że niska samoocena przewiduje późniejsze nasilenie objawów depresyjnych i lękowych.

Z perspektywy logoterapii i terapii egzystencjalnej niskie poczucie własnej wartości oznacza, że człowiek utracił żywy kontakt z doświadczeniem własnej godności – wartością, która nie zależy wyłącznie od efektywności, wyglądu czy aktualnej formy psychicznej.

Przyczyny niskiego poczucia własnej wartości

Podłoże niskiej samooceny jest złożone. W badaniacj wymienia się współdziałanie czynników indywidualnych, relacyjnych oraz kulturowych.

Czynniki indywidualne

Do predyspozycji sprzyjających ukształtowaniu niskiego poczucia własnej wartości należą m.in.:

• wysoka wrażliwość na ocenę, skłonność do samokrytycyzmu,

• duże znaczenie porównań społecznych,

• tendencja do myślenia zero‑jedynkowego („albo jestem idealny/a, albo bezwartościowy/a”).

Badania nad młodzieżą wskazują, że takie cechy – przy braku wspierającego środowiska – zwiększają podatność na internalizację krytyki i kształtowanie globalnie negatywnego obrazu siebie.

Doświadczenia relacyjne

Niska samoocena częściej występuje u osób, które w dzieciństwie lub wczesnej młodości doświadczały:

• powtarzającej się krytyki, zawstydzania, wyśmiewania,

• braku adekwatnego wsparcia emocjonalnego,

• odrzucenia, przemocy fizycznej lub psychicznej.

Tego typu doświadczenia sprzyjają formowaniu szerokich wniosków o sobie („jestem problemem”, „nie zasługuję na dobre traktowanie”), które z czasem przyjmują formę sztywnych schematów.

Zdarzenia życiowe i choroba

Niskie poczucie własnej wartości może ujawnić się lub nasilić w okresach silnego obciążenia:

• przewlekła choroba somatyczna, ograniczenie sprawności,

• utrata pracy, powtarzające się niepowodzenia zawodowe,

• rozwód, rozpad ważnych relacji.

Jeżeli takie sytuacje są interpretowane nie w kategoriach okoliczności, ale osobistej „wadliwości”, samoocena ulega dalszemu obniżeniu.

Kontekst społeczno‑kulturowy

W środowisku silnej presji porównywania się (media społecznościowe, kultura sukcesu) łatwiej o wniosek, że „wszyscy radzą sobie lepiej”. Badania nad młodzieżą pokazują, że niska samoocena współwystępuje z depresją, samouszkodzeniami i wysokim poziomem autooceny opartej na osiągnięciach.

Z perspektywy logoterapii można tu mówić o frustracji sensu – gdy wartość człowieka jest redukowana do parametrów zewnętrznych, traci on kontakt z doświadczeniem bycia wartościowym „jako osoba”, a nie tylko „jako projekt”.

Oznaki niskiego poczucia własnej wartości

Obraz siebie i sposób myślenia

• utrwalone przekonania typu „jestem gorsza/gorszy”, „nie zasługuję”,

• umniejszanie własnych sukcesów („miałam szczęście”, „każdy by tak potrafił”),

• nadinterpretacja porażek jako „dowodu”, na to kim jestem naprawdę.

W badaniach wykazano, że taki wzorzec myślenia przewiduje nasilenie objawów depresyjnych w kolejnych latach.

Emocje i nastrój

• przewlekły wstyd i poczucie "niedopasowania”,

• lęk przed oceną, ekspozycją, krytyką,

• skłonność do obniżonego nastroju, poczucia beznadziei.

Związek między niską samooceną a depresją ma charakter dwukierunkowy: niska samoocena sprzyja depresji, a depresja utrwala negatywny obraz siebie.

Zachowania i relacje

• unikanie wyzwań, które mogłyby ujawnić rzekomą „wadliwość”,

• trudności z wyznaczaniem granic, chroniczne „ustępowanie”,

• wchodzenie w relacje niesymetryczne, w których brakuje szacunku.

W praktyce klinicznej widać często powtarzający się wzorzec: wybieranie relacji, które „potwierdzają” negatywny obraz siebie, co dodatkowo obniża poczucie własnej wartości.

Związek z zaburzeniami odżywiania i samouszkodzeniami

Meta‑analiza badań podłużnych potwierdza, że niskie poczucie własnej wartości jest zarówno czynnikiem ryzyka, jak i konsekwencją zaburzeń odżywiania – obie te sfery wzajemnie się wzmacniają.

W innym badaniu wykazano, że depresja pośredniczy w związku między niską samooceną a samouszkodzeniami u młodzieży, co podkreśla konieczność wczesnej interwencji.

Perspektywa logoterapii i terapii egzystencjalnej

Logoterapia i szerzej – terapia egzystencjalna – patrzą na człowieka nie tylko przez pryzmat objawów, ale przede wszystkim przez pryzmat sensu, wolności i odpowiedzialności.

W tym ujęciu niskie poczucie własnej wartości może być rozumiane jako:

• utrata kontaktu z doświadczeniem własnej godności i niepowtarzalności,

• zawężenie obrazu siebie do roli, funkcji, wydajności,

• wewnętrzny konflikt między tym, co człowiek realnie czuje i przeżywa, a tym, czego „powinien” oczekiwać od siebie.

Badania nad logoterapią i terapiami skoncentrowanymi na sensie wskazują, że ukierunkowana praca nad wartościami, celem i postawą wobec cierpienia zmniejsza objawy depresji, lęku oraz poczucie pustki egzystencjalnej, a jednocześnie podnosi poczucie sensu i jakości życia.

W praktyce oznacza to m.in.:

• porządkowanie hierarchii wartości i tego, co naprawdę ma znaczenie w życiu danej osoby,

• odkrywanie własnego wkładu (wartości twórcze), tego, czym można się karmić (wartości przeżyciowe) oraz możliwych postaw wobec tego, czego nie da się zmienić (wartości postaw),

• pracę nad obrazem siebie i własnej historii nie tylko z punktu widzenia „błędów”, ale również sposobu, w jaki człowiek odpowiadał na trudne okoliczności.

W perspektywie chrześcijańskiej logoterapia dobrze koresponduje z kategorią godności osoby: pomaga porządkować psychologiczne i egzystencjalne zniekształcenia, które utrudniają przyjęcie prawdy o tym, że wartość człowieka nie wynika z wydajności ani doskonałości, ale z samego faktu bycia osobą.

Jak pracujemy w Centrum Terapii Życia Sens?

W pracy z niskim poczuciem własnej wartości:

• łączymy perspektywę egzystencjalną i logoterapeutyczną z narzędziami zaczerpniętymi z CBT i nurtów pokrewnych,

• przyglądamy się nie tylko objawom, ale także temu, jak dana osoba rozumie sens swojego życia, swoje miejsce w relacjach i obraz Boga (jeśli wiara jest istotna),

• pracujemy równolegle na poziomie myślenia, emocji, zachowania oraz – tam, gdzie to potrzebne – ciała (noo‑psychosomatyka: wpływ przewlekłego napięcia emocjonalnego na reakcje somatyczne).

Celem nie jest chwilowe "wystrzelenie" samooceny, ale:

• bardziej realistyczny, stabilny obraz siebie,

• zdolność podejmowania decyzji w oparciu o wartości, nie wyłącznie o lęk i wstyd,

• lepsze funkcjonowanie w relacjach – bez ciągłego rezygnowania z siebie.

  
  

Jak pracuje psycholog mgr Paulina Racławska‑Kopiec?

Mgr Paulina Racławska‑Kopiec – psycholog w Centrum Terapii Życia Sens – pracuje z osobami zmagającymi się z niskim poczuciem własnej wartości w modelu integracyjnym:

1. Diagnoza i kontekst
   Na początku porządkuje wspólnie z pacjentem obraz trudności: czy niska samoocena jest głównym problemem, czy częścią szerszego obrazu (depresja, zaburzenia lękowe, trudności w relacjach, zaburzenia odżywiania).

2. Praca na schematach i historii życia
   Korzystając z narzędzi wywodzących się z CBT i terapii schematu, pomaga identyfikować i modyfikować dominujące przekonania o sobie, osadzając je w konkretnej historii życia – bez uproszczeń i bez „winienia” przeszłości za wszystko.

3. Perspektywa sensu i wartości
   W duchu logoterapii i terapii egzystencjalnej kieruje uwagę także na to, co w życiu pacjenta ma znaczenie, jak rozumie własną godność, jakie wartości chciałby realizować – niezależnie od aktualnego poziomu samooceny.

4. Wdrażanie zmian w codzienności
   Ważnym elementem jest przekładanie wglądów na konkretne decyzje i zachowania: stopniowe wychodzenie z unikania, realistyczne stawianie granic, próby nowych sposobów funkcjonowania w relacjach. Ma to oparcie w danych pokazujących, że interwencje łączące pracę poznawczą z behawioralną są bardziej trwałe.

Konsultacje psychologiczne zarówno z dorosłymi, jak i młodzieżą odbywają się online.

👉 Bezpośredni zapis na konsultację psychologiczną:
https://www.zyciasens.pl/terapeuci/paulina-raclawska-kopiec

FAQ – niskie poczucie własnej wartości

Czy niskie poczucie własnej wartości to „tylko cecha charakteru”?
Nie. Długofalowe badania wskazują, że niska samoocena jest stabilnym wzorcem myślenia o sobie i jednocześnie czynnikiem ryzyka rozwoju depresji, lęku, zaburzeń odżywiania oraz samouszkodzeń.

Czy logoterapia i podejście egzystencjalne mają potwierdzenie naukowe?
Tak. Przeglądy badań nad logoterapią i terapiami skoncentrowanymi na sensie pokazują, że interwencje tego typu zmniejszają objawy depresji i lęku oraz podnoszą poczucie sensu życia i jakości funkcjonowania w różnych grupach pacjentów.

Jakie metody terapii są skuteczne przy niskim poczuciu własnej wartości?
Skuteczność mają podejścia integracyjne: logoterapia i terapia egzystencjalna ukierunkowane na sens i wartości, wspierane przez techniki CBT (praca z przekonaniami, eksperymenty behawioralne) oraz interwencje wzmacniające samowspółczucie.

Czy terapia online wystarczy przy niskiej samoocenie?
Badania nad psychoterapią online pokazują, że także formy zdalne mogą znacząco poprawiać samoocenę i zmniejszać objawy współtowarzyszące. Wybór formy (online vs stacjonarna) warto omówić z psychologiem – uwzględniając nasilenie objawów i preferencje osoby.

Czy praca nad poczuciem własnej wartości jest zgodna z wiarą?
Tak. Z perspektywy chrześcijańskiej chodzi nie o „sztuczne pompowanie ego”, ale o korektę zniekształceń, które utrudniają przyjęcie prawdy o godności osoby. Terapia może pomóc odróżnić pokorę (życie w prawdzie) od destrukcyjnego samoponiżania.

Kiedy warto zgłosić się do psychologa z powodu niskiego poczucia własnej wartości?
Warto rozważyć konsultację, gdy negatywny obraz siebie jest dominujący i względnie stały, wpływa na decyzje, relacje, wybory zawodowe, a także gdy współwystępuje z objawami depresji, lęku, zaburzeń odżywiania lub zachowaniami autodestrukcyjnymi.

Źródła naukowe wykorzystane w tekście

• Li, X. i in. (2024). Relationships among self-esteem, depression and self-injury in adolescents: a longitudinal study.

• Steiger, A. E. i in. (2017). Low Self-Esteem as a Predictor of Adolescent Internalizing Symptoms: A Cross-Lag Panel Analysis.

• Boone, L. i in. (2023). The Link Between Low Self-Esteem and Eating Disorders: A Meta-Analysis of Longitudinal Studies.

• Marshall, S. L. i in. (2015, 2018). Self-compassion protects against the negative effects of low self-esteem: A longitudinal study in a large adolescent sample.

• Prace nad samooceną i dystresem w chorobach przewlekłych.

• Almasri, M. i in. (2021). Cognitive behavior therapy for low self esteem: randomized controlled trial.

• Badania RCT nad interwencjami CBT dotyczącymi obrazu ciała i samooceny.

• Vigerland, S. i in. (2022). Internet-based CBT for adolescents with low self-esteem: a pilot randomized controlled trial.

• Badania nad cyfrowymi formami CBT i ich wpływem na samoocenę.

• Korrelboom, C. i in. (2009). Competitive memory training (COMET) for treating low self-esteem in patients with eating disorders.

• Madani, A. i in. (2020). Foundations and Applications of Logotherapy to Improve Mental Health.

• Robatmili, S. i in. (2014). The Effect of Group Logotherapy on Meaning in Life and Depression Levels.